Antik Yunan mitolojisini klasik metinlerden öğrenmek isteyenlere yardımcı olmak için hazırladığım bu listeyle kapsamlı ve düzenli bir okuma yapabilirsiniz. Greko-Romen mitoloji birikimini oluşturan neredeyse bütün klasik metinleri içeren bu okuma rehberinde, her bir eseri okuma sırasına göre özenle sıraladım; böylece mitlerin kronolojik gelişimini takip edebilir, hikâyeler ve karakterler arasındaki bağlantıları daha iyi anlayabilirsiniz.

Listede üç farklı renk kullandım: Yeşil renkteki eserler temel ve mutlaka okunması gerekenler. Turuncular isteğe bağlı, yani konuya özel ilginiz varsa okuyabileceğiniz metinler. Kırmızı olanlar ise görece daha az önemli olanlar. Bunları yalnızca derinlemesine inceleme yapmak isteyenlere öneriyorum.

Kitapları iki turlu bir okuma sistemiyle takip etmenizi öneririm. İlk turda sadece yeşil olanları okuyun. Eğer örneğin Herakles gibi özel bir kişi ya da konuyla ilgileniyorsanız, buna dair turuncu metinleri de bu tura ekleyin. İkinci turda kalan turuncuları okuyabilir, eğer mitolojiyi tüm yönleriyle kavramak istiyorsanız kırmızıları da dahil edebilirsiniz.

Homeros’a “Homerus” demekten pek hoşlanmasam da karışıklığa neden olmamak için Brill’s Dictionary of Greek and Latin Authors and Texts ansiklopedisini takip ederek Yunan yazarların isimlerini Latinceleştirilmiş biçimleriyle verdim. Eser adlarına gelince, maalesef birçok klasik mitoloji metni Türkçe’ye çevrilmiş değil. Çevirisi varsa Türkçesini, İngilizcesini ve parantez içinde Latin harfleriyle özgün adlarını yazdım. Ayrıca eserin konusunu kısaca açıkladım.

Klasik mitolojiye yeni başlıyor ya da yıllardır bu alana ilgi duyuyor olun, bu liste size antik dünyanın hikâyelerini daha derinlemesine ve sistemli biçimde keşfetme imkânı sunacak. Listenin uzunluğu gözünüzü korkutmasın; pek çok eser oldukça kısa. Olimpos’un efsaneleri, yarı tanrıların maceraları ve kahramanların trajedileriyle dolu bu yolculuğa hazırsanız başlayalım!

1. Mitlere Genel Bakış

Tanrı, yarı tanrı, kahramanlar ve diğer özgül hikâyelere geçmeden önce, mitlere genel bir bakış atacağız.

HESIODUS, Tanrıların Doğuşu, Theogony (Theogonia): Tanrıların doğuşu.

HESIODUS, İşler ve Günler, Works and Days (Erga kai Hemerai): Asıl tema çiftçilik olsa da şiirin ilk bölümünde yaratılış miti oldukça güzel özetleniyor.

OVIDIUS, Dönüşümler, The Metamorphoses (Metamorphoses): Yunan mitlerinin büyük bölümünü, Roma’nın en büyük şairlerinden biri olan Ovidius’un yorumuyla sunan başyapıt.

ANTONINUS LIBERALIS, Metamorphoses (Metamorphoseon Synagoge): Kısa dönüşüm öyküleri derlemesi.

APOLLODORUS, Bibliotheka Yunan Mitolojisi, The Library (Bibliotheke): Neredeyse bütün Yunan mitlerinin derlemesi. Ancak uyarayım, oldukça düşük edebi değerde.

HYGINUS, Fables (Fabulae): Bibliotheke ile benzer, edebi değer dahil.

OVIDIUS, Fasti: Festivaller ve bunlarla ilgili mitler. Ayrıca birçok özgün Roma miti.

2. Tanrılar ve Kahramanlar

2.1 Tanrılar

CLADIANUS, Battle of the Giants (Gigantomachia): Devlerin savaşını anlatan kısa bir şiir.

AESCHYLUS, Zincire Vurulmuş Prometheus, Prometheus Bound (Prometheus Desmotes): Titan Prometheus’un öyküsünü anlatan bir tragedya.

EURIPIDES, Bakkhalar, Bacchae (Bakchai): Dionysius’un kendisine tapmayı reddeden Pentheus’u cezalandırması üzerine bir tragedya

NONNUS, Dionysiaka: Dionysius ile ilgili bütün mitlerin derlendiği bir eser.

CLADIANUS, The Rape of Proserpine (de Raptu Proserpine): Persephone’un Hades tarafından kaçırılmasını anlatan şiir.

[HOMEROS], Homerosçu İlahiler, Homeric Hymns (Homerikoi hymnoi): Tanrılara övgüler içeren şiir tarzında ilahiler derlemesi.

CALLIMACHUS, Hymns (Hymnoi): Tanrılara ilahiler.

Orfic Hymns (Hymnoi Orfikoi): Tanrılara ilahiler.

LUCIANUS, Dialogues of Gods (Theon Dialogoi): Tanrılarla alaycı ve eğlenceli diyaloglar.

LUCIANUS, Dialogues of the Sea Gods (Enalioi Dialogoi): Deniz tanrılarıyla eğlenceli diyaloglar.

LUCIANUS, Dialogues of the Dead (Nekrikoi Dialogoi): Ölülerle eğlenceli diyaloglar. 

2.2 Kahramanlar

AESCHYLUS, Suppliants (Hiketides): Danaidleri anlatan tragedya.

EURIPIDES, Ion: Creusa adında (Aeneas’ın karısı olan Creusa değil) bir kadına dair tragedyası.

MUSAEUS GRAMMATICUS, Hero ile Leander, Hero and Leander (ta kath’ Herokai Leandron): İki sevgilinin trajik hikayesi.

PLUTARCHUS, Theseus: Theseus’un hayatı.

EURIPIDES Hippolytos: Theseus’un eşi Phaedra’ya dair tragedya.

SENECA, Phaedra: Aynı hikaye.

1.2.1 Thebai’nin Kraliyet Soyu

Kadmos, ünlü Yunan kenti Thebai’nin kurucusudur. Onun soyundan gelen Kral Oidipus ise, kendisinin ve ailesinin başına gelen trajik olaylarla tanınır. Bu olaylar, antik tragedya yazarları tarafından büyük ilgi görmüş ve tiyatrolarda sıkça sahnelenmiştir.

SOPHOCLES, Kral Oidipus, Oedipus Rex (Oidipous Tyrannos): Oidipus’a dair tragedya.

SENECA, Oedipus: Aynı hikaye.

SOPHOCLES, Oidipus Kolonos’ta, Oedipus at Colonus (Oidipous epi Kolonoi): Oidipus’un ölümüne dair tragedya.

SOPHOCLES, Antigone: Oidipus’un kızı Antigone’a dair tragedya.

AESCHYLUS, Tebai’ye Karşı Yediler, Seven against Thebes (Hepta epi Thebas): Oidipus’un ölümünden sonra iki oğlunun Thebai tahtı için mücadelesine dair tragedya.

STATIUS, Thebaid (Thebais): Aynı konuyu anlatan uzun bir şiir.

EURIPIDES, The Phoenician Women (Phoinissai): Oidipus’un oğullarının farklı bir hikayesi.

SENECA, The Phoenician Women (Phoenissae): Aynı hikaye.

EURIPIDES, Yakarıcılar, The Suppliants (Hiketides): Thebai’ye Karşı Yediler hikayesinin sonrasında yaşananlara dair tragedya.

1.2.2 Herakles

Klasik mitolojinin en ünlü karakterlerinden biri olan Herakles’e (ya da diğer adıyla Herkules’e) dair öyküler.

EURIPIDES, Heracles: Gözü dönmüş Herakles’in ailesini öldürmesine dair tragedya.

SENECA, Çıldıran Herkül, The Mad Hercules (Hercules Furens): Aynı hikaye.

EURIPIDES, Alcestis: Herakles’in ölü bir kadını kurtarmasına dair tragedya.

[HESIODUS], Shield of Heracles (Aspis): Herakles’in bir macerasına dair şiir.

SOPHOCLES, Trakhisli Kadınlar, The Women of Trachis (Trachiniai): Herakles’in ölümü.

SENECA, Hercules on Mount Oeta (Hercules Oetaeus): Aynı hikaye.

EURIPIDES, Heraklesoğulları, Children of Heracles (Herakleidai): Herakles’in ölümünde sonra oğullarının başına gelenlere dair tragedya.

1.2.3 Argonautika

Argonautika, Iason’un Altın Post’u ele geçirmek için yola çıktığı ve Herakles dair birçok ünlü kahramanın eşlik ettiği yolculuğu anlatan, Troia Savaşı’ndan bir nesil önce geçen önemli bir Yunan efsanesidir.

APOLLONIUS, Argonautika: Argonautika efsanesi.

VALERIUS FLACCUS, Argonautica: Romalı Flaccus’un kaleminden aynı hikayenin ancak son bölümü günümüze ulaşmamış.

Orphic Argonautica (Orpheos Argonautika): Aynı hikaye ancak Orpheus’un perspektifinden.

EURIPIDES, Medea, Medeia: Argonautika hikayesinden tanıdığımız Medea’nın Yunanistanda başına gelenler.

SENECA, Medea: Aynı hikaye.

3. Troia Savaşı

Söyle tanrıça Peleusoğlu Akhilleus’un öfkesini söyle.

STATIUS, Achilleis: Troia Savaşı’na kadar Achilleus’in hayatını anlatan dair epik şiir.

COLLUTHOS, Abduction of Helen (Arpage tes Helenes): Troia Savaşı’nın başlamasına sebep olan Helen’in kaçırılması olayına dair şiir.

EURIPIDES, Iphigenia Aulis’te, Iphigenia at Aulis (Iphigeneia he en Aulidi): Toplanan Yunan ordusu Troia’ya yelken açmaya çalışırken en güçlü Yunan Kralı Agamemnon ve kızına dair tragedya.

HOMERUS, Ilyada, Ilias: Troia Savaşı destanı.

Dictys Cretensis, Chronicle of the Troian War (Ephemeris Belli Trojani): Paris’in doğumundan Odysseus’un ölümüne Troia Savaşı tarihi.

Dares Phrygius: Troyalı bir rahip. Ilyada’nın 5. kitabında öyküsü anlatılıyor, o sırada okunabilir.

EURIPIDES, Rhesus (Rhesos): Odysseus ve Diomedes’in Hectora’a suikast girişimi. Ilyada 10. kitapta bu öykü anlatılıyor, o sırada okunabilir.

LYCOPHRON, Alexandra: Troyalı rahibe Cassandra’ya (diğer adıyla Alexandra) dair öykü. Okuması güç bir metin.

SOPHOCLES, Aias, Ajax (Aias): Büyük Aias’ın ölümü.

SOPHOCLES, Philoctetos: Yaralı ve lanetlenmiş Yunan kahramanı Philoctetos’a dair tragedya. Herakles’in yayına sahiptir ve bu yay Troia’nın ele geçirilmesi için gereklidir.

VERGILIUS, Aeneis, (Aeneid) II: Daha sonra okuyacağımız Aeneid’in ikinci kitabı, Troia’nın düşüşünü anlatır. Şimdilik sadece ikinci kitabı okuyacağız.

TRYPHIODORUS, Fall of Troia (Alosis Iliou): Troia’nın düşüşü.

QUINTUS SMYRNAEUS, Posthomerica (ta meth’ Homeron): Troia’nın düşüşü.

EURIPIDES, Troyalı Kadınlar, The Troian Women (Troiades): Kentin düşüşünden sonra Troialı kadınlara dair tragedya.

SENECA, Troialı Kadınlar, The Troian Women (Troades): Benzer bir tragedya.

EURIPIDES, Hekabe: Troia kralı Priamos’un karısı Hekabe’ye dair tragedya.

4. Troia Sonrası

4.1 Agamemnon’un Hanesi

Tıpkı Thebai Kraliyet Hanesi gibi, Agamemnon’un ailesi de birçok mitolojik hikâyeye konu olmuştur.

SENECA, Thyestes: Zamanda biraz geri gideceğiz. Agamemnon’un babasına dair tragedya.

AESCHYLUS, Agamemnon: Agamemnon’un ölümüne dair tragedya.

SENECA, Agamemnon: Aynı Hikaye.

AESCHYLUS, Adak Sunucular, Libation-Bearers (Choephoroi): Agamemnon’un oğlu Orestes’in babasının intikamını almasına dair tragedya.

SOPHOCLES, Electra: Aynı hikaye.

EURIPIDES, Electra: Aynı hikaye.

AESCHYLUS, Eumenidler, (Eumenides): Orestes’in arınması.

EURIPIDES, Orestes: Orestes’in arınması.

EURIPIDES, Iphigenia Tauriste (Iphigeneia he en Taurois): Orestes’in arınması.

3.2 Diğer Kahramanlar

HOMERUS, Odysseia: Odysseus’un eve dönüş hikayesi.

EURIPIDES, Kyklops: Odysseus ve Polyphemus’un hikayesi. Odysseia’da bu hikaye geçince okunabilir.

EURIPIDES, Helene: Troya’dan sonra Helene ve Menelaus’un yaşadıklarına dair tragedya.

EURIPIDES, Andromache: Hektor’un karısı Andromache’nin köleleştirilmesine dair tragedya.

VERGILIUS, Aeneid: Düşen Troya’dan kaçmayı başaran bir grup, Aeneas önderliğinde İtalya topraklarına doğru yola çıkarlar. Birçok maceradan sonra İtalya’ya varırlar ve yerli halkla birleşip daha sonradan Roma’yı kuracak olan Latin halkına dönüşürler.

4. ÇEŞİTLİ ESERLER

OVIDIUS, Heroines (Heroides): Mitolojik kadınların sevgililerine yazdığı kurgusal aşk mektupları. Örn. Penelope’den Odysseus’a, Dido’dan Aeneas’a.

DIODORUS SICULUS, Bibliotheke Historike I-V: Mısır, Ortadoğu, Afrika ve Avrupa halklarının coğrafyasını ve kültürünü aktaran bir eser. Hem mitlere son bir genel bakış hem de karanlıkta kalmış yerel mitler için okunabilir.

PAUSANIAS, Periegesis tes Hellados: Yunanistan’ın Tasviri. Coğrafya ağırlıklı ama genel ve yerel mitler için okunabilir.

PHILOSTRATUS, Eikones: Mitik resimlerin anlatıldığı bir eser.

CALLISTRATUS, Ekfraseis: Mitik heykellerin anlatıldığı bir eser.

PHLEGON, Miracula: İlginç hikayelerin anlatıldığı bir eser.

PINDARUS, Odes (Odai): Çeşitli oyunların galipleri için yazılmış övgü şiirleri.

5. OLDUKÇA FRAGMANLI ESERLER

Aşağıdaki eserler oldukça fragmanlı. Dolayısıyla tatsız bir okuma deneyimi sunuyorlar.

Greek Epic Fragments: Epik döngüler adı verilen mitler hakkında birçok eski şiir parçaları var. Bunları Loeb’in Greek Epic Fragments: From the Seventh to the Fifth Centuries BC. adlı eserinde bulabilirsiniz.

DIODORUS SICULUS, Bibliotheke Historike VI-VII: Troya savaşının öncesi ve sonrası.

HESIODUS, Katalogos: Soyağacına göre anlatılan mitler.

CALLIMACHUS, Aitia: Çeşitli başlangıç mitlerine dair şiirler.

CALLIMACHUS, Hekale: Theseus ve Hekale ile ilgili bir şiir.

Orphica Fragmenta: Orfik şiirler.